About Books Fotoalbum Feed back Aduo files
ЭГАМ РАҲИМНИ ЭСЛАБ...

УСТОЗ ОТАНГДАН УЛУГ

ШОИР НАЗМИДА ВАТАН МАДҲИ

ЎНИҚ ҚАЛБ

ОТАМИЗ ҲАҚИДА

ШЕЪРИЯТ БОГИДА БИР ГУЖУМ

ЭГАМ РАҲИМНИ ЭСЛАБ...

Эгам Раҳим раҳматлик камгап, камтар одам эди. Кўринишдан кимдандир, нимадандир хафага ўхшар, хаёл­чанроқ юрарди. Ташқи кўринишидан шоирга ўхшамасди. Умуман, биз, шоирларнинг ташқи кўринишимиз дафъатан кўрган одамни алдайди. Бу ҳақда буюк юморист Михаил Светлов ажойиб бир гап айтган:
— Шу вақтгача мен ўзимни ягона «гўзал» шоир деб билар эдим. Ваҳоланки, ўзбек шоири Шукрулло бу борада мендан ҳам ўтиб тушар экан.
Эгам Раҳим баҳоли қудрат ижод қилар эди-ю, ҳеч вақт, ҳеч қаерда шоирлигини пеш қилмас, бирор асарини жанжаллашиб нашр эттирмас эди. У киши билан бир неча марта фақат салом-алигимиз бўлган, холос. Лекин уни яқинроқ таниб, тушунган вақтим ҳеч эсимдан чиқмайди. Бу — 1958 йил куз пайти, пахта терими бошланган вақт эди. Мамарасул Бобоев иккимиз Хоразмга сафар қилдик.
Урганчга бориб тушганимиздан кейин жуда кўп жойларда шеърхонлар даврасида мушоира қилдик, анча-мунча гўшаларда, хусусан Эгам Раҳимнинг қутлуғ хонадонида меҳмон бўлдик. Хоразмнинг катта шоири, ўша вақт­-да вилоят газетасининг муҳаррири бўлиб турган Эгам Раҳим ҳамда Ўзбекистон Ўзувчилар союзи Хоразм вилоят бўлимининг раҳбари Раҳим Бекниёз бизни шаҳарга яқинроқ жойдаги бир жамоага олиб боришди. Кол- хоз ҳудудидаги йўллар асфальт қилинмаган, тупроғи бил­қиллаб ётар, машиналар булутдай чанг ичида юрар эди-ю, лекин далаларнинг ўзгача гашти, файз-таровати бор эди.
Колхознинг дала шийпони ҳам бизга ниҳоятда файз­ли кўринди: қирғоқларига экилган ёш-ёш толларнинг новдалари сокин ҳовузга эгилган, сувда акси жилваланарди. Жимитгина ирмоқнинг майин шилдираши, ҳовуз бўйидаги гулзор, гулзорнинг нари ёғидаги ишкомлар, бир томондаги бепоён пахтазор дала шийпонига алоҳида файз бериб турибди-ю, бироқ, бошига шерозий қоракўлдан телпак, оёғига этик кийиб, костюм ичидаги тўқ бинафша рангли кўйлаги устидан энлик камар тақиб олган йўғон гавдали раис ҳовуз бўйида қаққайиб, мана шу бор ҳусну тароватни бузиб тургандай эди. Қовоғидан қор ёғиб турган бу ўрта ёшли одам бизни жуда совуқ қарши олди. У биз билан сўрашди-ю, Эгам Раҳим иккиси қаёққадир ғойиб бўлишди. Руҳимиз тушиб кетди. Мамарасул ака оғзини қулоғимга яқинроқ тутиб, паст овозда:
— Азизим, дунёга бевақт келибмиз, — деди.
— Ҳа, шунақага ўхшайди, — дедим мен ҳам.
Ҳовуз бўйидаги сўрига жойлашдик. Қора чопонлик хипчагина одам тугунчага ўхшатиб ўралган дастурхон, катта чойнакда чой, бир неча пиёла келтириб, ўртамизга қўйиб кетди. Раҳим Бекниёз дастурхонни очиб ёйди. Ундаги ёйиқ-ёйиқ юпқа нонлардан биттасини синдирди. Чой қуйиб бизларга узатди.
— Чамамда, раиснинг ҳолатига тушунмадингиз, Азизжон, — деди Раҳим оға.
— Йўқ, тушундим, — дедим мен. — Ҳали Урганчдаёқ бизга айтишган эди, бу ерда терим суръати паст эмиш. Раис шундан хафа бўлса керак.
— Бу гапингиз ҳам тўғри. Лекин раиснинг бўлгани шу. Гапни, мулозаматни яхши билмайди.
Ҳақиқатан ҳам бироздан кейин бунга ишонч ҳосил қилдик. Даладан теримчи қиз-жувонлар келишди. Дала шийпони ёнидаги иморатнинг узун, лекин ҳеч қандай пардозсиз, безаксиз залида қисқа муддатли мажлис бўлиб ўтди. Раис икки оғиз гапирди, холос. Унинг атиги тўрт-беш дақиқалик оҳиста, босиқлик билан берган панд-насиҳати худди илтимосдай юмшоқ, майин эди.
Кейин қувонарли, кўнгилдагидай шеърхонлик бошланди.
Залдан чиққанимизда раис аввалгига ўхшамай, жонланиброқ қолган эди.
— Қани, мошинга чиқинглар, энди ётоққа борамиз,— деди у.
Тўхтаган жойимиз Эгам аканинг яқин бир қариндошига қарашли хонадон бўлиб, Хоразм услубида қурилган шифтлари баланд янги участка экан. Уй ўртасидаги, устида одамнинг жонидан бошқа ҳамма нарса муҳайё бўлган маҳобатли столни кўриб, Мамарасул ака менга секингина:
— Азизим, дунёга вақтида келибмиз, — деб қўйди.
Алламаҳалгача суҳбатлашиб ўтирдик. Ўша оқшом Эгам Раҳим биз учун ихтиро бўлди. Бутун суҳбат давомида бир дам тўхтамай тор чалиб, чунонам ашула қилдики, доимо индамай юрадиган, ўн саволдан бирига аранг жавоб берадиган бу камгап одамнинг бунчалик санъаткорлигига қойил қолиб, ёқамизни ушладик.
Узоқ вақт хотирамизда қоладиган оқшом бўлди бу. Биз ўша оқшомни жуда кўп марта эсладик. Қачонки Хоразм ҳақида гап кетса, хаёлимга дарров ўша оқшом, ўша санъаткор Эгам Раҳим келади. Унинг шоирлиги ҳақидаги гапларни танқидчилар ёзақолсинлар.

Азиз АБДУРАЗЗОҚ,

шоир.

 

НУРУЛЛАБОЙДА САЙИЛ

Шамол ўйнаб, шамол елади,
Кўча-кўйни қоплайди тўзон.
Кенг йўлларда оқиб келади
Шаҳар томон сонсиз оломон.
Ухламади косиблар тунда,
Ҳар бир молнинг бор харидори
Қўллар қўлга тегмайди бунда,
Якшанба кун Хива бозори.
Сотувчини ўртайди даллол,
— Қўлингни бер, ҳайрини кўрсин,
Азон билан яхши дея қол,
Савдога йўл очилсин, юрсин.
— Боринг яхши
— Қандинг ур, укам.
Қани энди чўз бизга, полвон.
Уял, закот бўлдими шу ҳам,
Қоғоздан бер, червон чўз, червон.

Тикка пешин. Бозор авжида,
Куйдиради август қуёши.
Тарозибон чарчади жуда,
Чўт-ҳисобдан гангиди боши.
Аравада тик турган жарчи,
Шаҳар кезиб юрган хабарчи.
Овоз билан қамраб кенг қурни,
Босиб тушди ғовур-ғувурни.
— Эшитмадим деманг, оломон,
Қулоқ қўйинг бирпас мен томон,
Эрта тонгда Нуруллабойда,
Ҳамма келиб тўпланар жойда,
Катта сайил — байрам бўлади,
Ҳамма шоду хуррам бўлади.
Ўшлар келсин дўст-ёри билан,
Қўчқорликлар қўчқори билан.
Элга хизмат қилиб нон еган,
Созанда-ю машшоқман деган,
Кураш қилиб енгган — йиққанлар,
Полвон бўлиб қурга чиққанлар.
Қизиқчилар келиб етишсин,
Раққосалар ўйинга тушсин.
Енгган қўлга байроқ илади,
Келмаганлар армон қилади.

...Эл, келтириб ёйди пояндоз
Яшнаб кетди ҳовуз бўйлари.
Шерозийнинг қўлларида соз,
Гуркирайди мақом куйлари.
Фурсат етди ўйин бошлашга,
Қадим шаҳар тўйхона бўлди.
Жой йўқ ҳатто таёқ ташлашга,
Гўё кўкдан одам қуйилди.
Йигитларнинг кўкраги осмон,
Сўриларда нуроний чоллар.
Қаранг, қандай ярашиб замон
Сайилгоҳга келган аёллар.
Тўй уйида бир тўпча гулдай
Бурчақдаги қизлар давраси.
Субҳидамда сайроқ булбулдай,
Дилни тутди улар ялласи.
Раққосалар чиқди. Шоввозлар,
Жаранглатди Нуруллабойни.
Янграб кетди қувноқ овозлар,
Кўтаргудай бўлиб саройни.
Бир гуруҳи ўйин бошлашиб,
Жўр бўлишди созга, дуторга.
Давра сари қадам ташлашиб,
Гул тутгандай севгили ёрга —
Тизза чўкиб ташриф этдилар.
Ўйинга шўх раққосаларни,
Бирга лазги тушиб кетдилар,
Қўлда ўйнаб гул, косаларни...

Маҳкам илган забардаст панжа,
Шол белбоғни узиб олгудай.
Ваис полвон тик кўтарганча,
Шеригини ерга солгудай.
Айланишди яна майдонни,
Қалтирайди чалинган оёқ.
— Ҳисоб эмас, қайтадан тутсин.
— Байроқни чўз, гапни кўп сотма.
— Чаливорди, тўғри йиқитсин.

Қурга чиқди Матёқуб қотма.
Ваис яна ёқадан илди,
Қур ичига судраб Шержонни
Сўл оёғин қоқти-да чалди,
Шошилтириб қўйди полвонни...

Чол тўқани сидириб ташлаб,
Қўчқорини юборди жангга.
Сўнг чеккага чиқиб ёнбошлаб.
Одатича зўр бериб бангга.
— Ҳаром ўлгур, тислансанг, қочсанг,
Ит олдига сўйиб ташлайман.
Агар енгсанг, зўр келсанг, ошсанг
Доим сени тўйга бошлайман.

— Матжон бобо, шишманг, кўпирманг,
Сизни кўкка олиб чиқди банг.
Қурга қаранг, қўчқорни кўринг,
Бир каллада учди, югуринг.
— Ўлган бўлса майдонда қолсин,
Оёқости бўлиб йўқолсин.

Катта чорбоғ ўхшар кўшкка,
Авжида йигит-қизлар ялласи.
Жўр бўларди созга, қўшиққа,
Оломоннинг «Баракалла!»си.

Нуруллабой, эй Нуруллабой,
Энди сенга кирибди чирой.
Ўйлаб кимга қаср бўлганинг,
Дарду ғамга асир бўлганинг,
Ўртагани сени замонлар,
Сачрагани дийдангда қонлар,
Ҳамон чулғаб хаёлимизни...
Сен бугунги хуш ҳолимизни,
Авлодларга етир — сўйлаб бер,
Биздай хурсанд бўлиб куйлаб бер.
Утар дунё — келади якун,
Зулматли тун, офтоб чиққан кун.
Қўллардаги дутор, созларда,
Янграётган шўх овозларда,
Ҳаётбахш ва дилкаш сўзларда,
Кулиб турган шаҳло кўзларда,
Ҳаммасида шу ўй, шу ғоя,
Ўша достон, ўша ҳикоя.

ҳамма шеърларни кўчириб олиш
Copyright Эгам Раҳим
Created by "ARSENAL D"